Blue Planet II, 1. Sezon, 6. Bölüm "Sahiller"
Çeviren: Sacrer İyi seyirler dilerim.
Zeytin ridley kaplumbağası.
Kosta Rika'nın sığ sularında dinleniyor.
Buraya ulaşmak için iki bin kilometre yüzdü.
Hepsi taşıdığı yumurtaların kuru toprağa bırakılması gerektiğinden.
10 yıl önce yumurtadan çıktığı...
...aynı plaja geri döndü.
Deniz dünyasının güvenliğinden ayrılmak durumunda.
Ötesindeki yabancı dünyaya göğüs germeli.
Yükü ağır...
...ama türünün gelecek nesilleri tehlike altında.
Plaj boyunca milyonlarca yıl boyunca değişmemiş...
...davranışlarıyla, anne deniz kaplumbağaları denizden çıkıyor.
Hem de yüz binlercesi.
Ancak hem kara, hem de denizdeki büyük zorlukları aşan hayvanlar...
...sahilde hayatını en iyi şekilde idame ettirebilir.
Deniz kıyılarımız, ani değişimler ve bol ödüller barındırır.
Tropikal Pasifik Okyanusu'ndaki Galapagos Adaları.
Çorak kıyı şeritleri pek de konuksever gözükmüyor...
...fakat bir grup hayvan bunu avantajına kullanmayı öğrendi.
Deniz aslanı.
Bekârlar.
Kilo almaları gerek.
Çünkü sadece en büyük erkek dişinin ilgisini çekerek üreyebilecek.
Bu genç yavrular yeteri miktarda büyüyemezse...
...bu ıssız sahil hattından sürgün edilecekler.
Acıkmış bir genç yavru yalnız başına yola çıkıyor.
Büyük av peşinde.
Sarı yüzgeçli orkinos.
Her biri 60 kilo çekiyor.
Saatte maksimum 65 km hıza ulaşabiliyor.
Açık denizde avını yakalayamaz...
...ama bir planı var.
İleride körfezin girişi mevcut.
Sürüyü girişe sürüyor.
Tuzağının ortasına.
Balıkları çıkmaz sokakta kıstırıyor.
Orkinoslar, deniz aslanını atlatıyor.
Başarısız oldu.
Ancak başka bir çözüm bulunabilir.
Şimdiyse ekip hâlinde hareket ediyorlar.
Amaç, daha fazla orkinos toplamak.
Körfeze doğru güdüyorlar.
Deniz aslanları, orkinosu darboğazdan kanala dökerek yayılıyorlar.
Orkinoslar bir kez daha çıkmaz sokağa çattı.
Ancak bu sefer genç yavru, hızla geri çekilerek...
...engelleyici görevi görüyor. Çıkışı tıkıyor.
Bu sefer sürü kaçmaya çalıştığı zaman...
...onlara engel oluyor ve sonraki çıkmaz sokağa sürüyor.
Ekip, teker teker avlarını yakalayabilir.
Zekice balık tutma tekniği...
...zahmetli önsezi, planlama ve işbirliği...
...sadece burada, Galapagos'ta görüldü.
Her devasa balık, sıradan bir günün avına kıyasla...
...5 kat fazla protein sağlıyor.
Nihayet genç yavru yerinden ayrıldı.
Ödülünü almak için.
Protein bakımından zengin orkinos rejimiyle...
...büyük, çiftleşen bir yavru olma yolunda emin adımlarla ilerliyor.
Körfezi kullanarak...
...Galapagos deniz aslanları, sahilin iki ayrı dünyasının...
...buluştuğu yerde gerçekleşen fırsatlardan sonuna kadar yararlandı.
Sahiller, tüm okyanus habitatında en hızlı değişen yerlerdir.
Gelgitler sayesinde.
Gelgit, Ay'ın kütle çekiminin denizi çekmesiyle oluşur.
Ay, gezegenimizin çevresinde döndükçe denizler yükselip alçalıyor.
Normal olarak günde iki defa...
...Dünya üzerindeki mütemadiyen en dinamik manzaraları yaratıyor.
Başka hiçbir yerde deniz canlıları böyle değişken koşullarla karşılaşmıyor.
Günlük susuz kalmak ve Güneş tarafından yakılma tehlikesiyle.
Dalgaların kayalıklı sahilden çekildiği yerde...
...geçici bir vaha oluşabilir.
Gelgit havuzu.
Görünen o ki huzur dolu bir sığınak.
Ama uzun sürmeyecek.
Dakikaları saniyelere çevirmek beklenmedik olaylar ortaya çıkarıyor.
Gelgit havuzlarında; otçullar, leşçiler ve filtreli beslenenler...
...gelgit dönmeden kalan birkaç kısa saati değerlendirmeli.
Denizşakayıkları ulaşabildikleri her şeyi yutuyor.
Gerçi bazı besinleri sindirmek öbürlerine nazaran daha zor.
Bu büyülü dünyalar kısa sürede savaş alanına dönüyor.
Beş kollu ve altında ağzı olan ölümcül bir yırtıcı.
Koyu sarı denizyıldızı.
Deniz minaresi arıyor.
Bazıları için kaçış yok.
Onları içine çekiyor.
Fakat diğer deniz minarelerinin gizli bir savunma silahı var.
Kaygan bir kalkan çıkarıyorlar.
Güvenli ortama kaymalarını sağlıyor.
Bu deniz minaresinin ise kişisel koruması var.
Acımaksızın ısıran pul kurtçuğu.
Denizyıldızı ısırığına karşılık vermeyen yemekleri tercih ediyor.
Deniz minaresi yoluna devam ediyor.
Koruması, kabuğunun altına güvenle tıkıştı.
Gel gelelim bir canlı var ki...
...deniz minareleri onlara karşı savunma yapamıyor.
Yapışkan balık.
Dişleri kabuğu kaldırabilir...
...ve deniz minaresini şişe kapağı misali çıkarabilir.
Yapışkan balık yutuyor hepsini.
Kabuğuyla birlikte.
Buna benzer gelgit havuzu olayları gelgit dönmeden...
...birkaç saat sürer.
Her gün deniz, toprak ve toprak da denize dönüşür.
Yeni fırsatlar geliyor.
Kızıl kaya yengeci.
Sıranın kendine gelmesini bekleyen binlerce sahil yengecinden biri.
Her gün Brezilya'nın tropik sahillerinde toplanıyorlar.
Gelgitin gidişini bekliyorlar.
Böylece beslenme alanları açılıyor.
Yosun kaplı kayalar. Sahilden 100 metre uzakta.
Kayalara ulaşmak akıntıya karşı bir yarış demek.
Kayadan kayaya zıplıyorlar.
Bu yengeçler sudan korkuyor gibi görünüyor.
İyi bir sebepleri de var.
Murana.
Zincir muranasının uzmanlık alanı yengeç avcılığı.
Kör dişleriyle yengeç kabuğunu kolaylıkla yakalayıp parçalayabilir.
Yengecin en ölümcül düşmanı.
Ancak yengecin beslenme alanı hâlen çok uzakta.
Devam etmeliler.
Yarısı bitti.
Fakat düşmanlarının başka fikirleri var.
Karayı geçiyor.
Pusuyu baştan almak için.
Beslenmek uğruna yengeç yoluna devam etmeli.
Ama güvenli yer yok.
Ahtapot. O da yengeç öldürüyor.
Yengeç ani hamle yapıyor.
Başardı.
Hayatını tehlikeye attı.
Yosunlu çayırda otlamak uğruna.
Ancak iki saat içinde akıntı çekilmeye başlayınca...
...tehlikeyi tekrar göze almaları gerekecek.
Gelgit, sahilde etkisi olan tek kuvvet değildir.
En büyük dalgalar denizin uzak köşelerinden çıkarak...
...sahile doğru oluk oluk akıyor. Yolda büyümeyi sürdürüyor.
Sığ deniz tabanı alt yüzeylerinde durgunlaşınca...
...tepe noktalarının yüksekliği 30 metreye ulaşıyor...
...devriliyor ve parçalanıyor.
Dünyadaki sörf dalgalarının çoğunluğu...
...Portekiz, Nazaré'de oluşuyor.
Sahil boyunca dalgaların vuruşu...
...1,5 milyon ton TNT'nin gücüne eşdeğer.
Dalga gücü, sahillerimize kademeli olarak şekil verip baştan yaratıyor.
Avrupa'nın bazı kesimlerinde...
...dalgalar her sene sahil şeridinin 3 metre kadarını yıpratıyor.
Dalgaların, kayayı şekillendirme oranı...
...kayanın sertliğine bağlı.
Yumuşak kayaların alt tarafa basınç uyguladığı yerde...
...etkileyici kemerler oluşmakta.
Kuzey İspanya'daki gibi...
...kayadan yavaşça kubbeli katedraller oyan...
...bitmek bilmeyen bir saldırı.
Dalga gücü, yüksek hisarlar oluşturuyor.
Arktik'teki sarp kayalıklar gibi.
On binlerce yumurtlayan deniz kuşuna ev sahipliği yapıyor.
Sarp kayalıkların yüzeyleri sadece havadan ulaşılabilir.
Oraya ulaşabilenler içinse sürüyle çıkıntı mevcut.
Beslenmek için ise deniz kuşları hâla ötedeki okyanus dünyasına hakim olmalı.
Kutup martısı.
Hem balıkçı...
...hem de baba.
Hayat boyu yanında olacak bir eşi var.
Doğalı henüz haftalar olmuş yavrularına bakma yükünü paylaşıyorlar.
Günde beş defa doyurucu yemek yemek zorunda.
Anne ile baba dönüşümlü olarak balığa çıkıyor.
Sıra babanın.
Balık stoğu azaldığında...
...kutup martıları balık avlamaya bereketli yer bulabilmek için...
...en az 50 km uçmak durumunda.
Ulaştıklarında ise başak bir dünyaya dalıyorlar.
Bereketli av yerlerine rastlamak zor. Misafirleri geliyor.
Dalıcı martılar.
Kutup martısı gibi kanatları kısa ve dalışa elverişli.
Kutup martıları nefeslerini bir dakikadan fazla tutabilir...
...ve 40 metre kadar derine dalabilir.
Avını yakaladı.
Ama eve kadar yol uzun.
100 km'lik yorucu gidiş dönüşünün ardından...
...kutup martımızın evine ulaşmasına az kaldı.
Lakin sahilde korsanlar kol geziyor.
Kutup korsan martısı.
Dört bir yandan dönen ebeveynler soyguna uğruyor.
Korsanların uzun, eğrili kanatları...
...onların hızını ve manevra kabiliyetlerini yükseltiyor.
Kutup martıları çıkacakları anı akıllıca seçmeli.
Sıyırdı.
Son kez çaresizce ileri atılıyor.
Kurtulmayı başardı.
3 saatlik yolculuğunun ardından güvenle eve...
...sabırla bekleyen eşinin yanına dönüyor.
Bugün yavruları yemek yiyecek.
Balık sayısının azaldığı yerde...
...çoğu kutup martısı yavrularına yeterli yiyecek bulmakta zorlanıyor.
Günümüzün değişken denizlerinde...
...başarılı bir kutup martısı ebeveyni olmak daha da zorlaşabilir.
İki dünyanın birden zorluklarının üstesinden gelmek nadiren kolaydır.
Bir deniz canlısı var ki denizi hepten terk etti.
Birkaç ıssız Pasifik adasında...
...gezegenin en karasal balığı yaşamakta.
Metrelik boyuyla bu kalker kayalığında...
...8 cm boyunda bir horozbina barınıyor.
Burada açık deniz balıklarının rekabeti olmaksızın...
...bol alglerden otlanabiliyor.
Dişiler onun altında besleniyor.
Erkek, dişilerin dikkatini çekmeye hevesli.
Dişiler ise nemlenmekle meşgul.
Derilerinden nefes aldıkları için ıslak olmaları zorunlu.
Erkek, dikkatleri üzerine çekmek amacıyla siyaha dönüyor...
...ve turuncu yüzgecini parlatıyor.
Dişinin dikkatini çekti.
Pasifik sıçrayan horozbinaları...
...dalgalardan korkuyor gibi.
Kötü yüzüyorlar.
Denizde kolay av olurlar.
Tekrar deneme vakti.
Dişi baştan çıktı.
Ama bir kez daha dalga dikkatini dağıtıyor.
Erkek vazgeçmek bilmiyor.
Nihayet tutuldu.
Yol açıyor ki...
...dişi mağarasına girebilsin.
Baştan çıkarıcı dansıyla dişiyi yumurtlaması için teşvik ediyor.
Ardından güvenli yuvasında yumurtaları döllüyor.
Horozbina, karada yaşamak için denizden vazgeçti.
Diğerleri ise daha başarılı bir hamle yaptı...
...ama farklı yönde.
Penguenler uçmayı bıraktı...
...ve hayatlarının çoğunu yüzerek geçiriyorlar.
Sıkı tüylü, şık dalış elbisesi...
...dondurucu sular için tam uygun.
Yine de yılda bir karaya ayak basmak zorundalar.
Güney Georgia, Antarktika yakınlarındaki ada ıssızlığı.
İlkbaharda dünyanın en kalabalık plajları burada.
Yüz binlerce kral penguen buraya dönüyor.
Koloniye doğru gidiyorlar.
Yollarına gezegenin en büyük yağ tulumu duvarı çıkıyor.
Deniz fili.
Üreme dönemindeler.
Dört tonluk izbandutlar haremlerinin kontrolü için mücadele ediyor.
İyisi mi sakinleşmelerini bekleyelim.
Engeli uçarak aşamayacağından...
...mümkün olduğunca sıkıntı yaratmadan yürümek zorunda.
Uyuyan devlerin uzanmaya devam edeceğini umuyor.
Dikkatli.
Bu biraz zor.
Düşman fil meydan okuyor.
Penguenler çapraz ateşe maruz kalabilir.
8 tonluk yağ tulumları çarpışıyor.
Yüksek kumsal efendisi galip geliyor.
Keşmekeşten faydalanarak penguen aradan sıvışıyor.
Önümüzde 40,000 yavru var.
Acıkmış ve aşırı heyecanlılar.
Fakat her penguenin yemek vereceği bir yavrusu yok.
Gelme sebepleri bu değil.
Başka bir nedeni var.
Tüm penguenlerin yüzleşmesi gereken bir dayanıklık testi oluyor.
Israrlı bir kaşıntıyla başlıyor.
Aylarca çetin güney okyanusunda...
...yüzmenin ardından dalış elbisesi zayıflıyor.
Bulduğu çözüm zorlayıcı.
Dört katmanlık tüylerinin hepsini en kısa sürede dökmek.
Bu işlem yıkıcı bir tüy dökümü olarak biliniyor.
Tüyleri tekrar çıkana kadar...
...penguenler bulundukları yerde duracak.
Bir ay boyunca aç kalmanın ardından...
...tekrardan tamamen su geçirmez ve yalıtılmışlar.
Zayıf, acıkmış ve denizdeki hayatlarına dönmeye hevesliler.
Su geçirmez tüyleri sayesinde...
...penguenler iki dünyanın da nimetlerinden faydalanıyor.
Dünyadaki en sert koşullara rağmen.
Güney Georgia sahilleri...
...şu anda uzakta olmaları sayesinde korunmakta.
Diğer kıyı şeritleri çok daha savunmasız.
Şimdiyse öncesine kıyasla çok daha hızlı değişiyorlar.
Büyük şehirlerimizin üçte ikisi sahillerimizde konuşlanmıştır.
10 yıl içinde dünyanın kalan...
...yabani sahillerinin %10'unun insan gelişimine...
...maruz kalacağı tahmin ediliyor.
Buna rağmen her sene Florida, Palm Beach'te...
...olağanüstü bir manzara neredeyse görmezden geliniyor.
Gezegenin en büyük sahil köpekbalığı toplanması.
Dönücüler ve siyah uçlular.
On binlercesi.
Her ocak ayında kuzeye göçlerinde...
...durak noktası olarak sıcak, sığ su arıyorlar.
Köpekbalıkları, insanlar gelmeden uzun zaman öncedir burada toplanıyor.
Günümüzde çeşitli kirlilik ve doğal ortam bozunmasıyla...
...boğuşuyorlar. Avcılık tehlikesi cabası.
Atalarının yaşayamadığı sorunlar.
Sahil canlılarının kendi dünyalarına hakim olmaları...
...artık yeterli değil.
Şimdiyse bizim dünyamızdan gelen tehlikelere de göğüs germek zorundalar.
En şaşırtıcı sahil yabanıllarını filme çekmek amacıyla...
...Blue Planet II ekibi gezegenin en ücra sahillerine gitti.
Bu yerlerden biri de Galapagos Adaları'ydı.
Yerli kameraman Richard Wollocombe'ın onlara sunduğu...
...inanılmaz hikâyenin arayışındalar.
Burada balıkçılık yapan bir arkadaşımla konuşurken...
...günün birinde körfeze geldiğini...
...ve ansızın devasa orkinosları plaja kovalayan deniz aslanları...
...gördüğünü anlattı.
Ben de "Ya, komikmiş. Tek kelimesine inanmadım.
Gerçek dışı." dedim.
Yine de balıkçının öyküsündeki cazibe...
...gözden kaçmayacak kadar fazlaydı.
Gerçekleşmezse diye endişeliyim.
Güvenilirliğim kalmayacak.
Blue Planet II ekibi geniş çaplı bir sefer düzenliyor.
Aralarından biriyse hâlâ şüpheci.
Deniz aslanı cidden...
...orkinosu kovalayıp öldürebilirse muhteşem olur.
Daha ikna olmadım.
Bu çorak körfezde kamp kuruyorlar.
Gelecek ay boyunca evleri olacak.
Uysallığıyla meşhur yerli vahşi hayvanlar...
...yeni komşularıyla tanışmak için can atıyor.
Deniz aslanları görünürde yokken...
...ekip kumandalı sualtı kameraları ile körfezi kontrol altında tutuyor.
Saha görevli yardımcısı Roby Pepolas ilk nöbeti devralıyor.
Deniz aslanlarının gelerek...
...denizde zıplayışını görmeye çalıştığımız açı burası.
Oldukça fazla yaklaşırlarsa...
..."Kayıt" ya da "Motor" diyorlar.
Üç saatin ardından...
İlk havacılar başlıyor.
Orkinosu körfeze doğru kovalayan deniz aslanı.
Yakaladı ya. Yakaladı.
İnanamıyorum! Şuna bak hele, hâlâ çırpınıyor.
Canına yandığım!
İzini kaybetti.
Orkinos, deniz aslanından kurtuluyor.
İlerleyen günlerde körfeze daha çok deniz aslanı geliyor.
Sarı yüzgeçli orkinos peşindeler.
Burada avlanıyor.
Kesin daha fazla orkinos ve bir deniz aslanı daha var.
Körfezde altı orkinos falan var.
Deniz aslanlarından biri Richard'ın dikkatini çekti.
Sevecenlikle ona Tagboy adını verdi.
Diğerlerinden ayrılıyor. Verimli bir avcı.
Oldukça çevik.
Kimliği hakkındaki görüntünün ortaya çıkmasını izlemek müthiş.
Yukarıdan, drone bir grup deniz aslanının...
...nasıl birlikte avlandığını gözler önüne seriyor.
Havadan bakınca deniz aslanlarının stratejisini görüyoruz.
Kendilerine has görevleri de buna dahil.
Tagboy kanalın ortasında kalarak...
...hiçbirinin kaçmamasını sağlıyor.
Hepsinin bir rolü var.
Balıkları toplama konusunda ekip olarak çalışıyorlar.
Deniz aslanları sığ sularda avlanmasına rağmen...
...ekip onları plaja orkinos çekerken görmedi henüz.
Bu da yetmezmiş gibi deniz aslanları körfezde yalnız değil.
Galapagos köpekbalıklarının her biri 2 metre uzunluğunda.
Köpekbalığı kendisini neredeyse karaya çekerek...
...büyük deniz aslanından orkinosunu çaldı.
Şimdi tepesi atmış durumda.
Köpekbalıklarına rağmen...
...tüm hikâyeyi ortaya çıkarmak için Richard suya girmeli.
Klasik köpekbalığı saldırı senaryosu. Sığ sudaki kan...
...ve kolayca yanlış kimlik tespiti.
Ellerine dikkat et Roby.
Ekip zincir zırhlı elbiseleri ile bir miktar koruma kazanıyor.
Köpekler gibi şakacı değiller.
Bir, 'ki, üç, dört, beş, altı köpekbalığı var.
Denizde bu kadar kan olması ile köpekbalıkları ziyafet çekiyor.
Orkinosları saniyeler içinde kıyma etti.
İnanılmaz derece vahşi ve açıkçası tehlikeli...
...bir şeye yakın bulunmak muhteşem. Bunlar...
Tüm bu ekipmanın arkasında olmak güzel.
Ardından bir haftalık hareketlilik artışından sonra...
...deniz aslanları birden balık avlamayı bıraktı.
Bütün gün boyunca...
...hareket göremediğimiz ilk gün.
Başladığımızdan bu yana.
Endişeliyiz.
Orkinoslar kayboldu.
Richard endişeli.
Dünya boyunca işaretler gösteriyor ki...
...denizlerimiz ısınıyor, verimleri düşüyor.
Galapagos deniz hayatı; yüzey sularını verimleştirmek için...
...soğuk, derin akıntıların aralıklı olarak dolmasına bağlı.
Yukarı akıntıların sürekliliği azalırsa...
...hayatları hayli riske girebilir.
Geçmişte...
...soğuk suların yukarı doğru akışı geçici olarak durdu.
Birçok deniz aslanı açlıktan öldü.
Isınan bir okyanus yukarı akıntıları daha da zayıflatabilirdi.
Derken, iki haftalık gergin bekleyişin ardından...
...umut veren bir işaret göründü.
Körfezin üstüne inen kalın bir sis tabakası.
Epeyce soğuk olan su yukarı akıntıyla yüzeye çıktı...
...ve okyanusa yayıldı.
Sıcak havayla karşılaşarak sis oluşturdu.
Umudumuz soğuk suyun...
...işlere heyecan katacağı ve ortamı harekete geçireceği.
Sis açılınca birileri ortaya çıkıyor.
Orkinoslar peşlerindeki deniz aslanlarıyla geri döndü.
Ekip olaya dahil oluyor.
Bu tarafa geliyor!
Suyun içine girerek...
...Richard nihayet deniz aslanlarının takım çalışmasını izleyebiliyor.
Sonunda Tagboy'un orkinosu karaya çekişini filme alıyor.
Bu labirentteki darboğazları tanıyorlar.
Balıkları darboğazlara gütmeyi biliyorlar.
Tagboy da tüm vücuduyla girişi kapattı.
Nazikçe ileri-geri giderek balıkları yordu.
Son derece fevkalade. Aşırı etkileyiciydi.
Yönetmen Rachel'ın...
...deniz aslanlarına karşı yeni keşfedilmiş bir saygısı var.
Bu düzeyde planlama...
...strateji ve takım çalışması yapabildiklerini hiç bilmezdim.
Bu kadar zeki oldukları hakkında gram bilgim yoktu.
Richard, eşsiz avcılık stratejisini filme almakta başarılı oldu.
Böylece de balıkçının öyküsünün doğruluğunu kanıtladı.
Deniz aslanlarının zekâsı inanılmaz derecede ileri.
Tabiri caizse beklentilerimi aştı desem hafif kalır.
Galapagos'ta geçirdiğim en olağanüstü zamanlardandı.
Çeviren: Sacrer twitter.com/Sacrer_
Sonraki bölümde...
...okyanusların yüzleştiği en büyük sorunları...
...ortaya çıkarmak için dünyayı geziyoruz.
Hayatlarını okyanusu korumaya adamış tutkulu insanlarla tanışın...
...ve mavi gezegenimizi gelecekte neyin beklediğini öğrenin.